Η ΕΛΟΠΥ συνεργάστηκε με το Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και εκπόνησε τον Οδηγό, για εργαζόμενους και απασχολούμενους στις ελληνικές θαλάσσιες ιχθυοκαλλιέργειες, με στόχο την πραγματοποίηση εργασιών σύμφωνα με τις σύγχρονες επιστημονικές γνώσεις για την ευζωία των εκτρεφόμενων ιχθύων και την πολύχρονη τεχνογνωσία εκτροφής. Ο οδηγός έχει υιοθετηθεί από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και αποτελεί Εθνικό Οδηγό Ευζωίας για τα μεσογειακά εκτρεφόμενα είδη ελληνικής ιχθυοκαλλιέργειας.
Ενδιαφέρονται οι παραγωγοί για τον τρόπο παραγωγής των ψαριών που θα γίνει τροφή στους καταναλωτές και λαμβάνουν υπόψη τους την καλή διαβίωση των ζώων;
Τα εκτρεφόμενα ψάρια παρακολουθούνται από έναν ικανό αριθμό εκπαιδευμένου προσωπικού με εμπειρία στον οργανισμό των ψαριών και του συστήματος εκτροφής που χρησιμοποιείται. Βρίσκονται σε θέση να:
(α) αναγνωρίσουν εάν ή όχι τα ψάρια είναι σε καλή υγεία
(β) κατανοήσουν τη σημασία των αλλαγών συμπεριφοράς
(γ) εκτιμήσουν την καταλληλότητα του συνολικού περιβάλλοντος για την καλή διαβίωση των ψαριών, συμπεριλαμβανομένης και της υγείας τους.
Η πρόληψη για την καταπόνηση των ψαριών ενισχύεται εφαρμόζοντας κατάλληλες ζωοτεχνικές πρακτικές εκτροφής για να αποφευχθούν δυσμενείς συνθήκες ευζωίας, σύμφωνα με την εφαρμογή του αντίστοιχου πυλώνα για την ευζωία του Ιδιωτικού Προτύπου Πιστοποίησης Fish From Greece.
Ποιες είναι οι Καλές Πρακτικές που βελτιώνουν την ευζωία των ψαριών και πώς μειώνονται ή να αλλάζουν οι δραστηριότητες που οδηγούν σε στρες, πόνο, ή ταλαιπωρία, ώστε να αποδείξουν ότι λειτουργούν σε υψηλό επίπεδο φροντίδας;
Τα ψάρια διαχειρίζονται μόνο από το αρμόδιο, εκπαιδευμένο προσωπικό, που εργάζεται υπό την επίβλεψη του παραγωγού. Ο αριθμός των ψαριών και των μονάδων παραγωγής (όπως δεξαμενές, κ.λπ. που βρίσκονται στον ίδιο χώρο), είναι τέτοιος ώστε, υπό κανονικές συνθήκες, ο παραγωγός είναι σε θέση να διασφαλίσει ότι οι οργανισμοί φροντίζονται κατάλληλα και διασφαλίζεται το ευ ζην τους, συμπεριλαμβανομένης και της υγείας τους. Η επιθεώρηση επικεντρώνεται σε παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά την καλή διαβίωση των ψαριών και τα σημάδια της μη φυσιολογικής συμπεριφοράς, τραυματισμοί, κακή υγεία ή αυξημένη θνησιμότητα και ποιότητα του νερού (τουλάχιστον θολερότητα, οξυγόνο, θερμοκρασία, ph και η αλατότητα). Ακολουθούνται όλες οι σχετικές νομοθεσίες και Καλές Πρακτικές. Υπάρχουν γραπτές διαδικασίες, γίνεται εκπαίδευση προσωπικού και το θέμα αποτελεί αντικείμενο ελέγχου δύο Πυλώνων στο Πρότυπο Ιδιωτικό Πιστοποιητικό Fish From Greece, της ΕΛΟΠΥ.
H ΕΛΟΠΥ συνεργάστηκε με τους κ.κ. Δημήτριο Μπάρκα, Γεωπόνο Ζωικής Παραγωγής, Ναυσικά Καρακατσούλη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και Λεωνίδα Παπαχαρίση, Ιχθυολόγο ΤΕ, MPhil και Μέλος της Τεχνικής Επιτροπής της ΕΛΟΠΥ και εκπόνησε μελέτη που απαντά στα βασικά ερωτήματα των καταναλωτών σχετικά με το πώς τρέφονται τα ψάρια στα διάφορα στάδια ανάπτυξής τους και τα συστατικά των ιχθυοτροφών.
Τα ψάρια της εκτροφής τρέφονται με πλήρως ισορροπημένες ιχθυοτροφές που έχουν σύσταση ανάλογη των διατροφικών συνηθειών του κάθε είδους ψαριού στη φύση. Οι ιχθυοτροφές προσδίδουν στο εκτρεφόμενο ψάρι τις απαραίτητες για την ανάπτυξή του πρωτεΐνες και λίπη. Ως πηγή πρωτεϊνών και λιπών χρησιμοποιούνται τα ιχθυάλευρα και τα ιχθυέλαια. Η διαδικασία παραγωγής των τροφών περιλαμβάνει την προκατεργασία των νωπών πρώτων υλών που είναι κυρίως τα ιχθυάλευρα και τα ιχθυέλαια (fishmeal & fishoil), δημητριακά, προσθήκη βιταμινών και ιχνοστοιχείων (απαραίτητων για τη φυσιολογική ανάπτυξη των ψαριών) και άμυλο (starch) για τη συγκόλληση των συστατικών μεταξύ τους. Αυτές οι πρώτες ύλες ποτέ δεν είναι γενετικά τροποποιημένες.
Τα βιολογικά διαφέρουν ως προς την τροφή, την προέλευση και την πιστοποίηση τους. Είναι βιολογικά τα φυτικά συστατικά των ιχθυοτροφών τους και οι υπόλοιπες πρώτες ύλες αυτών των τροφών προέκυψαν με χρήση πρακτικών αειφορίας και για την εφαρμοσμένη, Καλή Βιολογική Παραγωγική Πρακτική ως μέθοδο καλλιέργειάς τους.
Με στόχο την προστασία των θαλάσσιων πόρων, για την παρασκευή των ιχθυοτροφών χρησιμοποιούνται ιχθυηρά ελεγχόμενης αλιείας. Τα ιχθυάλευρα και τα ιχθυέλαια προκύπτουν από την επεξεργασία (θερμική επεξεργασία και άλεσμα) ορισμένων ειδών πελαγικών ψαριών τα οποία αλιεύονται κυρίως στον νότιο Ειρηνικό και βόρειο Ατλαντικό.
Τα ψάρια αυτών των ειδών, σχηματίζουν τεράστιους πληθυσμούς, πολλαπλασιάζονται πολύ γρήγορα και σε μεγάλους αριθμούς, μεγαλώνουν ταχύτατα και έχουν μικρή διάρκεια ζωής. Έχουν μικρή εμπορική αξία λόγω μεγάλου ποσοστού οστών που περιέχουν και για αυτόν το λόγο δεν επιλέγονται για ανθρώπινη κατανάλωση. Αλιεύονται σε μεγάλες ποσότητες και αποτελούν σπουδαιότατη πηγή άριστης ποιότητας πρωτεϊνών και ιχθυελαίου όχι μόνο για τις ανάγκες της παγκόσμιας ιχθυοκαλλιέργειας αλλά και της ζωικής παραγωγής εν γένει (κτηνοτροφία, πτηνοτροφία).
Κατόπιν αυτού, η μετατρεψιμότητα από αυτά τα ψάρια αλιείας σε ψάρια καλλιεργούμενα δεν ξεπερνάει το 1,2Kg/ 1Kg εκτρεφόμενου ψαριού γιατί ταυτόχρονα γίνεται αξιοποίηση των υποπροϊόντων επεξεργασίας ψαριών βρώσιμων για τον άνθρωπο.
Για να προστατευτεί η βιωσιμότητα του θαλάσσιου περιβάλλοντος και η βιοποικιλότητα σε περιοχές εκτροφής ψαριών, έχουν θεσπιστεί κανόνες εργασίας, εκπαιδεύσεις, προγράμματα και μετρήσεις για την αποφυγή των δραπετεύσεων των ψαριών, την προστασία των θαλάσσιων φυτών και ζώων, ειδικά των προστατευόμενων ειδών. Κάθε είδους θανατηφόρα πράξη και ενέργεια εναντίον της άγριας ζωής, καταδιώκεται νομικά.
Οι παραγόμενες Ιχθυοτροφές δεν περιέχουν ιχθυάλευρο ή/και ιχθυέλαιο προερχόμενο από είδη ιχθύων που ανήκουν στην κατηγορία των ευπαθών ή απειλούμενων ή εξαιρετικά απειλούμενων ειδών, σύμφωνα με τον κόκκινο κατάλογο των απειλούμενων ειδών της IUCN, ούτε περιέχουν συστατικά που προέρχονται από άλλα ψάρια του ίδιου γένους.
Το ιχθυάλευρο και ιχθυέλαιο που χρησιμοποιείται στις ιχθυοτροφές:
Η μετατρεψιμότητα από ψάρια αλιείας σε ψάρια καλλιεργούμενα δεν ξεπερνάει το 1,2Kg/ 1 Kg εκτρεφόμενου ψαριού γιατί γίνεται και αξιοποίηση των υποπροϊόντων επεξεργασίας ψαριών βρώσιμων για τον άνθρωπο.
Η σύγχρονη τεχνολογία και τεχνογνωσία στους τομείς παρασκευής ιχθυοτροφών και εκτροφής ψαριών, εξασφαλίζει σταθερότητα στην ύπαρξη αυτών των θετικών ιδιοτήτων στα ψάρια εκτροφής.
Ακριβώς επειδή οι τεχνητές ιχθυοτροφές έχουν στις κύριες πρώτες ύλες το ιχθυάλευρο, το οποίο προέρχεται πάλι από ψάρια με αντίστοιχο προφίλ θρεπτικών ουσιών, πρωτεϊνών και κύρια πολυακόρεστων λιπαρών οξέων, διατηρούν στο ακέραιο τις πολύτιμες ιδιότητες που έχει το ψάρι ως τρόφιμο, οι οποίες με τη σειρά τους καθορίζουν και τη σύσταση στο ψάρι εκτροφής. Ορισμένες φορές διαθέτουν μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε ω3 λιπαρά οξέα από τα ισοδύναμα (ίδιο είδος) πελαγίσια, επίσης έχουν σταθερή ποιότητα όλο τον χρόνο και αυτό γιατί έχουν καθημερινή πρόσβαση σε ικανή ποσότητα τροφής και τρέφονται με ισορροπημένο σιτηρέσιο.
Είναι γνωστό πώς όλα τα ζώα απαιτούν διατροφικές πρωτεΐνες, στην πραγματικότητα δηλαδή απαιτούν πηγή ισορροπημένων διαθέσιμων αμινοξέων. Η μείωση των αποθεμάτων των ελεύθερων ψαριών αλιείας, η μεταβλητή διαθεσιμότητά τους και η γενική υψηλή τιμή των ιχθυαλεύρων υψηλής ποιότητας για πολλές εφαρμογές στις υδατοκαλλιέργειας οδήγησε στο ενδιαφέρον για τον εντοπισμό και την ανάπτυξη εναλλακτικών πηγών κυρίως αμινοξέων (πρωτεϊνών). Η πρόοδος στις τεχνολογίες παραγωγής και μεταποίησης έχουν βελτιώσει την αποδοτικότητα των ζωικών παραπροϊόντων από τα οποία υπό αυστηρή εποπτεία προκύπτουν προϊόντα υψηλής ποιότητας ως συστατικά για τα τρόφιμα. Αυτά τα προϊόντα περιέχουν σημαντικά επίπεδα πρωτεϊνών και ελαίων και παρέχουν μια έτοιμη πηγή θρεπτικών εύπεπτων ζωικών πρωτεϊνών και λιπών.
Η μορφή και η σύνθεση των παραπροϊόντων απαιτεί τη μορφοποίηση και διαμόρφωσή τους για αποτελεσματική χρήση και εισαγωγή τους στις ιχθυοτροφές για την κάλυψη της ζήτησης θρεπτικών συστατικών των ψαριών. Δηλαδή από αυτές αξιοποιούνται οι περιεχόμενες θρεπτικές τους ουσίες, κυρίως πρωτεΐνες στην μορφή των αμινοξέων. Η διαθεσιμότητα των παραπροϊόντων για ενσωμάτωση σε τροφές υδρόβιων ζώων (ψάρια, γαρίδες) παρέχει στους παραγωγούς πρόσθετη ευελιξία στη διαμόρφωση των ζωοτροφών και μειώνει την εξάρτηση από τα ιχθυάλευρα. Για αυτόν τον λόγο δυνητικά αποτελούν επιλογή, ώστε να χρησιμοποιηθούν στη σύνθεση των ιχθυοτροφών.
Η Ελληνική Οργάνωση Παραγωγών Υδατοκαλλιέργειας (ΕΛΟΠΥ) ανακοινώνει την επιτυχή ολοκλήρωση μιας ολοκληρωμένης μελέτης Αποτίμησης Κύκλου Ζωής (Life Cycle Assessment – LCA), η οποία πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Πατρών, υπό την επιστημονική καθοδήγηση του Καθηγητή Παύλου Αβραμίδη. Παράλληλα, η μελέτη οδήγησε και σε δημοσίευση των μεθοδολογικών προσεγγίσεων και αποτελεσμάτων στο επιστημονικό περιοδικό Cleaner Environmental Systems.
Η LCA αποτελεί διεθνώς αναγνωρισμένη και τυποποιημένη επιστημονική μέθοδο για την αξιολόγηση τόσο των άμεσων όσο και των έμμεσων περιβαλλοντικών επιπτώσεων προϊόντων και διαδικασιών. Η συγκεκριμένη μελέτη διεξήχθη σύμφωνα με τα πρότυπα ISO 14040:2006 και ISO 14044:2006, βασισμένη σε συνδυασμό δεδομένων που παρείχαν τα μέλη της ΕΛΟΠΥ και δημοσίων βάσεων δεδομένων.
Η ανάλυση εξέτασε διεξοδικά το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των προϊόντων υδατοκαλλιέργειας της ΕΛΟΠΥ και παρείχε πολύτιμα συμπεράσματα για τη βελτίωση του προφίλ βιωσιμότητάς τους, όπως:
· Συλλογή δεδομένων από μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας που αντιστοιχούν περίπου στο 25% της εγχώριας παραγωγής.
· Ανάλυση επιπτώσεων σχετικών με την κλιματική αλλαγή, την οξίνιση και τον ευτροφισμό.
· Εκτίμηση της συνεισφοράς από την ιχθυοτροφή, την παραγωγή γόνου, τις διαδικασίες εκτροφής και τη συσκευασία.
· Αναγνώριση της ιχθυοτροφής ως του κυριότερου παράγοντα περιβαλλοντικής επιβάρυνσης σε όλη την αλυσίδα αξίας.
· Εξειδικευμένα αποτελέσματα ανά είδος για λαβράκι, τσιπούρα, κρανιού και φαγκρί.
